Ze zijn vrij! Alle laatste 20 gijzelaars, uit handen van de monsters van Gaza, van Palestina. Vrijgelaten uit de krochten van de hel op aarde.
Dank voor de inspanningen van de Verenigde Staten, en president Trump. Wat ieder ook van hem vinde; dit heeft hij na twee jaar vreselijke oorlog en gijzeling, weten te bereiken. Nu maar hopen dat ze herstellen, fysiek maar vooral mentaal. Het kan niet anders dan dat deze arme mensen hier als een wrak uit te zijn gekomen. En wat te denken van hun naasten, van de bewoners van de regio om Gaza heen.
Het staat mij nog haarscherp bij, hoe wij hier twee jaar geleden precies, volgens de joodse kalender dan, op Sjabbat ochtend bij elkaar waren gekomen voor Simchat Thora. Op de radio of op een app – dat ben ik even kwijt – vernam ik voor vertrek naar sjoel vluchtig dat er in Israël een soort van aanslag of aanval was gepleegd vanuit Gaza. Summier eerste bericht. Tja – hoe vreselijk ook; Israël kende welhaast dagelijks aanslagen, dus keek je er niet verder van op. Al snel bleek dat de hel op aarde was gekomen. Nu na bijna duizend slachtoffers aan de Israëlische zijde – burgers, beestachtig vermoord bij de eerste moordpartijen, de vermoorde gijzelaars, de slachtoffers bij de bombardementen, en de vele, vele, vele militairen, en dan al die duizenden doden aan Palestijnse zijde, meest militairen maar ook burgers, is de strijd gestaakt.
Donderdag, terwijl de regen eindelijk neerviel over Israël en WhatsApp-groepen wereldwijd ontploften van spanning, hoop en ongeloof, kwam het nieuws dat Israël en chamas akkoord gingen met de eerste fase van een deal. Zaterdag is de wapenstilstand daadwerkelijk ingegaan en ademt de wereld voorzichtig uit. Maar de pijnlijke vraag blijft: zal dit vrede brengen, of slechts een adempauze in een eindeloze oorlog?
Die nacht was er een die niemand snel vergeet. De hemel zelf huilde mee. Het regende. In onze traditie is regen een teken van zegen en vernieuwing. Soekot draait om regen. We hebben er net voor gebeden. Vrijdag om 12:00 uur Israëlische tijd is het staakt-het-vuren officieel van kracht geworden en trok Tsahal, de IDF, zich gedeeltelijk terug naar de overeengekomen lijnen. Chamas kreeg volgens de deal 72 uur de tijd om de nog twintig levende gijzelaars vrij te laten, van de achtenveertig die nog worden vastgehouden, in ruil voor onder andere de vrijlating van vele honderden Palestijnse gevangenen.
Op het Gijzelaarsplein, Kikar haChatoevim, stroomde de menigte samen. Wij waren daar in gedachten bij. Na twee jaar oorlog lijkt er licht door te breken, maar niemand weet hoe lang dat blijft branden.
En nu voelt alles stil. De regen is gestopt, maar de lucht blijft zwaar. De vreugde over de vrijlatingen gaat hand in hand met wantrouwen. Hoeveel terroristen worden daarbij uiteindeijk vrijgelaten en wat zullen zij opnieuw aanrichten? Daar is genoeg ervaring mee. Er wordt gesproken over ontwapening, maar garanties zijn fragiel en de discussie over de precieze invulling van die voorwaarde is nog gaande. De euforie blijft uit. Israël voelt opluchting, maar er is nog geen vrede. Zoals Trump in de Knesset zei: ‘You won the war; now it’s time for peace.’
Terwijl in Israël de hemel langzaam opklaart, blijft een andere groep opvallend stil: de demonstranten, de activisten, de mensen met spuitbussen, vlaggen, vaandels, chamas sjaals en slogans. Vandaag zijn 250.000 wanhopige rode lijners volledig onzichtbaar, onhoorbaar. Ka chachalom ja-oef. Als een droom vervlogen, zingen we in het Oenetannee tokef tijdens de Hoge Feestdagen. Ik heb er weinig horen jubelen en juichen dat die zogenaamde genocide nu gestopt is. Zouden ze het missen?
Men kon lopen, rennen, spuiten, blokkeren, vernielen, chanteren, onder druk zetten; allemaal heel indrukwekkend, maar selectief. De wereld lijdt op veel meer plekken: in Soedan, in Jemen, in Congo, in Myanmar, in Oekraïne. Daarvoor geen hashtags, geen camera’s, geen rode lijnen op Museumpleinen. Alleen stilte.
Vandaag is er hoop, broze hoop. In gezinnen keren vaders, broers, zoons naar hun geliefden terug. Moeders die voor het eerst in ruim twee jaar weer durven ademen. Kinderen die straks misschien weer durven slapen. Papa is thuis.
Maar vrede is nog ver. De eerste fase van de deal draait om vrijlatingen, gedeeltelijke terugtrekking en humanitaire toegang, terwijl de aanpak van de moeilijke kwesties in de volgende fases, de daadwerkelijke ontwapening en de definitieve veiligheids arrangementen, nog moet worden afgesproken.
Buiten begint het langzaam te schemeren. In Israël daalt de rust neer die elke week weer probeert te helen wat gebroken is. En terwijl de wereld even stilvalt, vraag ik me af waarmee we morgenochtend, dinsdag wakker zullen worden.
Het blijft zo spannend. Elk sprankje hoop wordt vastgehouden alsof het het laatste licht is dat nog over is na twee jaar duisternis.
Je hoort Palestijnen die opgelucht zijn, blij zelfs, omdat ze hopen dat chamas eindelijk zijn macht verliest. En je hoort anderen, schreeuwend op straat, dat ze elke Jood willen afmaken. Khaibar khaibar ja jahud …. Dat is de realiteit waarin deze vrede moet landen. Er zijn Palestijnen die opgelucht zijn, niet om politieke winst, maar omdat de wapens zwijgen en omdat ze hopen bevrijd te worden van chamas en van de terreur van hun eigen machthebbers. Vooralsnog gaan de executies op straat in Gaza door.
Wat gaat dit brengen? Wat gaat het ons brengen?
En ergens, bijna cynisch, denk ik dan: als het echt vrede wordt, mag Israël dan van de Avro, de AVRO, weer meedoen aan het Internationale Songfestival? Mag Maccabi Tel Aviv weer gewoon voetballen in Amsterdam? Rijden Amsterdamse taxi’s dan weer
gewoon hun passagiers? Mogen Israëlische en andere van zionisme verdachte artiesten weer optreden in Nederlandse theaters die eerder hun deuren sloten? Kunnen Joodse schrijvers van kookboeken hun boeken weer terugzien in de schappen? Worden ze nog uitgenodigd voor kookprogramma’s, voor podcasts? Zijn Israëlische wetenschappers weer welkom in ziekenhuizen en op universiteiten? Kunnen Joodse ondernemers wereldwijd hun winkels weer openen, of blijven we geboycot worden?
Vrede is meer dan een wapenstilstand. Vrede is ook de wil om de haat los te laten. En misschien, heel misschien, is dat nog de moeilijkste strijd van allemaal.
Wij gaan door met onze feesten. Vandaag Sjemini Atseret, en Simchat Thora. Met door te gaan houden we vast aan onze tradities en hoop op het goede. Al eeuwen lang.
Chag sameach.
Bert Oude Engberink
